THE CHILDREN'S LITERATURE DEVELOPMENT FUND



ინტერვიუ თეა ლომაძესთან

ინტერვიუ თეა ლომაძესთან

რუსუდან კიკნაძე


”მას შემდეგ, რაც კლასის ჟურნალის განადგურებაში მივიღე მონაწილეობა, ეს კი თითქმის შემთხვევით მომივიდა, ყველა მასწავლებელმა გული აიცრუა ჩემზე. განსაკუთრებით ქართულის მასწავლებელი შემომწყრა, სულ მიბღვერდა და წესიერად სალამზეც არ მპასუხობდა. ეს ნამდვილი კატასტროფა იყო, რადგან ყველაზე მეტად სწორედ ქართულ წერაში მოვიკოჭლებდი. მაინცდამაინც არც სხვა ჰუმანიტარულ საგნებში ვბრწყინავდი, მაგრამ ქართული წერა განსაკუთრებულად მიძნელდებოდა. ამ მხრივ ოჯახშიც რთულად გვქონდა საქმე. მშობლები მათემატიკოსები არიან. მიმალავენ თორემ, მგონი, თავის დროზე ჩემზე მეტად უჭირდათ ქართული წერა. მოკლედ, დედა ყველაფერზე თანახმა იყო, ოღონდ თემის დაწერაში ნუ ვთხოვდი დახმარებას" - ასე იწყება "ცამეტი წლის ბიჭის დაწერილი ამბავი" წიგნიდან "ქარის მოტანილი ამბები", რომლის ავტორი, ახალგაზრდა მწერალი, თეა ლომაძე ჩვენი სტუმარია.

- თქვენ 1996 წელს გამომცემლობა "დიოგენეს" მიერ გამოცხადებულ საბავშვო ნაწარმოებების კონკურსში II პრემია მოგენიჭათ. ეს თქვენი დებიუტი იყო თუ აქამდე მკითხველი უკვე გიცნობდათ?

- ბავშვობიდან ვწერდი ლექსებს და მოთხრობებს. ამის შესახებ ყველა ჩემმა ახლობელმა და ნაცნობმა იცოდა, მაგრამ გამოცემული არაფერი მქონია, თუ იმას არ ჩავთვლით, რომ პროფესიით ჟურნალისტი ვარ, სტუდენტობისას გაზეთებში ვწერდი და შემდეგ ტელევიზიაში ვმუშაობდი. კონკურსის შესახებ შემთხვევით მოვისმინე და მონაწილეობის სურვილიც გამიჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ შვილები პატარები მყავდა და სახლში უამრავი საქმე მქონდა, ამ კონკურსისათვის სპეციალურადDDდავწერე `პალომა~. ყოველთვის მქონდა სურვილი, ბავშვებისათვის მეწერა, მაგრამ სურვილი სურვილად რჩებოდა.

- რა შეიცვალა იმის შემდეგ, რაც `დიოგენეს~ კონკურსში გაიმარჯვეთ?

- კონკურსის პირობებში ყველაზე მეტად იმან მომხიბლა, რომ კონკურსი ანონიმური იყო, სახელს და გვარს არ ვაწერდი... ალბათ ყველას აქვს ის პერიოდი, როდესაც საკუთარ შესაძლებლობებში უკვე ეჭვი ეპარება. ამიტომ ძალების მოსინჯვა გადავწყვიტე. გამარჯვებამ თავდაჯერებულობა შემმატა. ამის შემდეგ `პალომა~ გავაგრძელე და ჩემი ახლობელი ბავშვების მოთხოვნით ფინალი შევცვალე. ამის შემდეგ კი სამი მოთხრობა დავწერე. ვერ ვიტყვი, რომ პროდუქტიული ვარ. თან რაღაც სხვა, განსაკუთრებული განწყობილება მჭირდება. გარდა ამისა, მოთხრობებში ბევრი რამ რეალური ცხოვრებიდანაა აღებული, ჩემი ბავშვობის, ჩემი შვილების და ძმისშვილების შესახებ, ანუ მჭირდება გარკვეული დრო, რომ ემოციები დამიგროვდეს და ერთი პატარა მოთხრობა შევქმნა.

- ბავშვობა, შვილები და მოგონებები შემოქმედებით იმპულსს აძლიერებს. როგორია თავად პროცესი, როგორ იბადებიან პერსონაჟები.

- მოგონილი არაფერია, მაგრამ ყველაფერი მართალიც არ არის, ხასიათი, რომელიც, როგორც ყველას, ცოტა არ იყოს რთული მაქვს. ისე გამოდის, თითქოს რაღაცნაირად დავშალე და გმირები, რომლებიც მყავს, თითქოს ყველა მე ვარ.

- გაქვთ თუ არა ურთიერთობები სხვა ავტორებთან, ლიტერატურულ წრეებთან?

_ არავითარი. ეგეთი ბუნების არ ვარ, არანაირ ლიტერატურულ წრეებში არ გავრეულვარ, მხოლოდ ჩემ გამომცემლებთან მაქვს ურთიერთობა. იმის თქმა მინდა, რომ ძალიან ჩვეულებრივად ვცხოვრობ, როცა დამიგროვდება ხოლმე ემოცია _ ვწერ.

_მხოლოდ საბავშვო ნაწარმოებებს წერთ?

- დიახ, მხოლოდ საბავშვოს. თუმცა არა ძალიან პატარებისთვის. რა თქმა უნდა, ბავშვსაც გააჩნია. ზოგიერთი ადრეა მზად სერიოზული ლიტერატურისთვის, ზოგიერთი კი მთელი ცხოვრება `ბავშვია.~ მე მაინც ყოველთვის ჩემი შვილების ასაკზე ვაკეთებდი სწორებას, თუმცა კი ახლა გაიზარდნენ. მაგალითად `პალომა~ _ ზღაპარია, `ქარის მოტანილი ამბები~ უფრო ზღაპრის ფორმის მოთხრობები და ძალიან მიხარია როცა ექვსი წლის ბავშვებთან ერთად დიდებსაც მოსწონთ. ისე მოხდა, რომ მე არ გამიწყვეტია ჩემ ბავშვობასთან კავშირი და ალბათ ამიტომ, შემიძლია, რომ ბავშვებისთვის დავწერო. ბავშვებისთვის წერა ცოტა სპეციფიურია, საჭიროა განწყობილება, ბავშვური აღქმა, რომელიც ბავშვობიდან გამომყვა და ცხოვრებაში ცოტა მაზარალებს კიდეც _ გამოუსწორებელ მეოცნებედ, აუტანელ რომანტიკოსად დავრჩი, როდესაც რეალობა სულ სხვანაირია.

- თქვენზე შეიძლება ითქვას, რომ იმ სამყაროში ცხოვრობთ, რომელსაც აღწერთ?

_ დიახ. სულ რომ არაფერი დამეწერა ჩემთვის ყველაფერი ისევ ასე იქნებოდა, როგორც ახლა არის. თუმცა ის სამყარო, რომელიც ფურცლებზეა, ბევრად უფრო უკეთესია.

_ ვინ არის თქვენთვის ავტორიტეტი ლიტერატურაში? ვინ ახდენს თქვენს შემოქმედებაზე გავლენას?

_ ბევრი წიგნი წამიკითხავს, მაგრამ ჩემ საყვარელ წიგნად რჩება
ასტრიდ ლინდგრენის `ჩვენ სააბრუკელები ვართ~, რომელიც ბევრჯერვე მაქვს წაკითხული და ახლაც სიამოვნებით ვკითხულობ. ალბათ სწორედ მას მოუხდენია ქვეცნობიერად გავლენა. ქართველი მწერლებიდან რეზო ინანიშვილი მიყვარს, საოცრად გულში ჩამწვდომია. ნინო ნაკაშიძის მოთხრობები კი ისეთი სოციალური პრობლემებითაა გაჯერებული, რომ სულ ვტიროდი ხოლმე.

_ თქვენ შვილებს რას უკითხავდით?

_ ვერ ვიტყვი, რომ მათ ქართულ ხალხურ ზღაპრებს ვუკითხავდი და მათზე გავზარდე მეთქი. ხალხური ზღაპარი, როგორც ქართული, ისე უცხოური, ხშირად სასტიკია. ასე რომ, ვუკითხავდი ანდერსენის, პეროს და ნაწილობრივ გრიმების (ყველა მათი ნაწარმოები არ მომწონს) ზღაპრებს. მთავარი კი ისაა, რომ ჩემი შვილები არ სჯერდებოდნენ წაკითხულს, და მეც გამოგონება მიხდებოდა, რასაც, ალბათ ყველა დედა აკეთებს.

_ ამან ხომ არ დაგაწყებინათ წერა?

_ არა, ბავშვები ჯერ არ მყავდა, როდესაც ბავშვებისათვის წერა მინდოდა, მაგრამ ვარ ვახერხებდი.

_ სხვა კონკურსებში თუ გაქვთ მონაწილეობა მიღებული?

_ არა. აქტიური არ ვარ. შეიძლება ითქვას, დინებას მივყვები. არც პრეტენზია და ამბიცია მაქვს, რომ მაინცდამაინც ცნობილი გავხდე. ინფორმაციულ ვაკუუმში ვარ, თუმცა, რომ გავიგო, საინტერესო კონკურსის შესახებ, ალბათ მივიღებ მონაწილეობას.…

_ რას ფიქრობთ თანამედროვე ქართულ საბავშვო ლიტერატურაზე, რა ტენდენციებსა და პრობლემებს ხედავთ?

_ საქართველოში, ძალიან ცოტაა საბავშვო ორიგინალური ნაწარმოებები. წიგნის გამოცემა რთულია და ავტორისთვის შეიძლება ითქვას, არაფერს ნიშნავს. ამ საქმით ვერ იცხოვრებ. საბავშვო ლიტერატურაზე, მგონი არავინ არ ზრუნავს. თანამედროვე ტექნოლოგიებმა ბავშვს წიგნი წაართვა.

_ როგორ შეაყვარეთ და დააინტერესეთ თქვენი შვილები წიგნით?

_ როცა პატარები იყვნენ, ყველაფერი კარგად იყო. შვილებისთვის მშობელი მაგალითის მიმცემია ვიყავი და როცა ვეუბნებოდი, ეს ჩემი საყვარელი წიგნია მეთქი, მაშინვე ინტერესდებოდნენ. ახლა კი, ოჯახში კომპიუტერის სახით ისეთი მტერი მყავს, რომ მასთან უძლური ვარ. თავს იმით ვიმშვიდებ, რომ უკვე პატარები აღარ არიან _ უფროსი გოგონა 18 წლისაა, ვაჟი _ 17 წლის, სულ უმცროსი კი _ 13-ის.

_ წერას როგორ იწყებთ? წინასწარ იცით, ვინ არიან პერსონაჟები და თანდათან აერთიანებთ, თუ იწყებთ და სწრაფადვე ასრულებთ.

_ გონებაში დეტალებს ვალაგებ და რასაც ჰქვია, ჯღაბნას ვიწყებ. ძირითადად ფურცელზე ვმუშაობ. ყველაზე დიდხანს მხატვრული სახეების შეკოწიწება მიგრძელდება. ამას ისიც დაემატა, რომ ბავშვები გაიზარდნენ, აღარ მაძლევენ მასალას.

_ რა არის დღეს მწერლისთვის პრობლემა.

_ თანამედროვე ბავშვები ძალიან განსხვავდებიან ჩვენი თაობის ბავშვებისაგან. სხვაგვარი `მახეების~ დაგება სჭირდებათ. აუცილებელია მათი ფსიქოლოგიის გათვალისწინება _ ნაკლებად მგრძნობიარენი არიან, უფრო ძნელად თუ აუჩუყდებათ გული.

_ როგორი უნდა იყოს საბავშვო წიგნი, რომ ბავშვსაც მოეწონოს და უფროსმაც საჭიროდ ჩათვალოს?

_ რთული ამის თქმა. ამის მაგალითია ანდერსენი. იგი იმდენად კარგად იცნობდა ბავშვის ფსიქოლოგიას, რომ წარმოუდგენელია ბავშვს არ მოეწონოს. ის, რაც ღირებულია ყველა ბავშვს მოეწონება. არსებობს გოგოების და ბიჭებისთვის საკითხავი წიგნები. მე ვაფასებ ისეთ ლიტერატურას, რომელშიც სულიერი ღირებულებები დევს. როგორც წესი, ასეთი წიგნი არასდროს ხდება ბესტსელერი. ბესტსელერი კი მათთვისაა საინტერესო, ვისაც არ წაუკითხავს, ან თავის დროს დაიწყო, ვერ გაიგო და მერე თავიდან აღარ წაიკითხა დიდი კლასიკოსები. ამის მიუხედავად, დღეს იმდენად აღარ კითხულობენ წიგნებს, რომ მნიშვნელობა აღარ აქვს, რას წაიკითხავენ, ოღონდაც კი წაიკითხონ.

_ ბავშვებისთვის წერას ალბათ სპეციფიური მიდგომა ესაჭიროება...

_ ყველაფერში საჭიროა ზომიერების დაცვა. დავიწყოთ ენით. ვცდილობ, რომ სტილისტურად ყველაფერი რიგში იყოს, წესით ამას წიგნიდან სწავლობენ. როცა ბავშვისთვის წერ, ბეწვის ხიდზე უნდა გაიარო. ცოტა არ იყოს, დიდი სერიოზულობით და პასუხისმგებლობით ვუდგები ამ საკითხს. ამქვეყნად ყველაზე კარგი ადამიანები ბავშვები არიან და ამაზე მეტი საპატიო და რთული საქმე, მათთვის წერო, არაფერი მგონია. რამდენიმე სკოლაში ბავშვებთან შეხვედრაზე ვიყავი მიწვეული და ვიგრძენი _ ჩემი გაშვებული იმპულსები ზუსტად მიზანში ხვდება და ძალიან მიხარია, რომ უკან მიბრუნდება. `პალომაც~ სწორედ იმიტომ გავაგრძელე, რომ აბსტრაქტული და გაუგებარი დასასრული მიუღებელი აღმოჩნდა მათთვის.

”საბავშვო ლიტერატურის ალმანახი”